Ảnh Bìa: Thanh-Vy Hua

Chợt nhận ra bóng dáng quen thuộc của IBM Watson từ Moonshot Kimi K3.

Năm 2011, IBM Watson từng gây tiếng vang lớn khi trở thành chương trình máy tính đầu tiên đánh bại con người tại cuộc thi “Jeopardy!”. Nuôi tham vọng tạo bước nhảy vọt về công nghệ tìm kiếm thông tin, IBM quyết giải mã Jeopardy!. Vì trò chơi này hội tụ những thử thách lắt léo nhất của ngôn ngữ tự nhiên.

Ví dụ:

• Câu hỏi trực tiếp: “Ai vẽ bức Mona Lisa?”
• Câu đố của Jeopardy!: “Vĩ nhân thời Phục Hưng này trùng tên với chú rùa đeo mặt nạ xanh trong bộ phim Ninja Rùa.”

Các công cụ tìm kiếm truyền thống sẽ dò tìm tài liệu chứa đồng thời cả hai cụm từ “vĩ nhân thời Phục Hưng” và “ninja rùa”. Cách tiếp cận tuyến tính như vậy dễ rơi vào bế tắc, bởi hai phạm trù trên hiếm khi xuất hiện cùng nhau. Thay vì đi vào lối mòn, Watson chọn cách phân rã câu đố, thiết lập vô số giả thuyết, rồi tra cứu theo nhiều hướng độc lập để kiểm chứng. Hệ thống sẽ định danh chú rùa (Leonardo) trước, rồi dùng thông tin đó để tìm ra vĩ nhân (Leonardo da Vinci). Logic bắc cầu này là điều mà các thuật toán tìm kiếm theo từ khóa không thực hiện được.

Hầu hết các mô hình lớn đang đua nhau tăng bộ nhớ và sức mạnh chip. Riêng Kimi K3 lại tập trung cải tiến hiệu suất và khả năng mở rộng của kiến trúc tính toán. Công nghệ tuy mới, nhưng triết lý cốt lõi vẫn tương tự IBM Watson: khám phá song song. Tạo ra nhiều câu trả lời khả dĩ, kiểm chứng cùng lúc, rồi chọn ra kết quả tốt nhất.

Thử hình dung việc bạn vừa nấu ăn, vừa giặt giũ, rửa chén. Làm tuần tự từng việc rất mất thời gian. Watson giống như một vị quản gia nghiêm khắc đứng giữa bếp, chỉ đạo từng người làm đúng một việc và phải báo cáo khi xong. Ngược lại, Kimi K3 giống như một nhóm bạn thân ở chung nhà. Họ tự chia việc, xoay xở linh hoạt mà không cần ai điều phối. Cả hai đều có thể làm nhiều việc cùng lúc. Nhưng Watson cần sự kiểm soát cứng nhắc từ bên ngoài, còn Kimi K3 có thể tự phối hợp ăn ý như một thói quen.

“Quản gia khó tính” của Watson là bộ khung Apache UIMA. Có nhiều lý do dẫn đến sự sụp đổ tỷ đô của IBM Watson. Về mặt kỹ thuật, mình nghĩ là vì IBM cố bán nó cho ngành y tế. Để nhét Watson vào các gói phần mềm doanh nghiệp, họ đã thay UIMA bằng những quy tắc thủ công hạn hẹp. Đó là một quyết định phá hỏng trục xương sống của kiến trúc tính toán song song—thứ làm nên sự “thông minh” của Watson.

Bình cũ rượu mới. 15 năm cho sự trở lại của một triết lý thiết kế. Phần cứng rốt cuộc đã đủ mạnh để triển khai kiến trúc “đặt giả thuyết-kiểm chứng song song” ở quy mô lớn. Vòng quay lịch sử công nghệ đang tiến vào một giai đoạn thực sự thú vị.